Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 12

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen folk şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, ilişik eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ait ve Türk’e özgü mealında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli başlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle hatlan ve giderek anonimlehandan bir nazım biçimidir. Koşukler anne flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki flaşörklere (üçlük veya ikilik bile olur) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise folk dilinde “rabıt” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra tekrar edilen ikilik (ya da daha çok) dizelerdir.

Koşuknün belli başlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir folk şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en bariz özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. şu demek oluyor ki hece sayısı itibarıyla bir sınırlama imkânsız.

Koşuklerin şanlı çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Koşukler bu şekilde folkın finansı olurlar ve folkın her kesimine hitap eden artistlar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir çalgı türüdür. Koşukler çoğu kere, bir huy olayı ya da bir kahramanlık önsında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, konum adlarının, hatta mevzuların da değişmiş olduğu görüldüğü kucakin, nerede doğduklarını saptamak ağırleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere gereğince usulsüz ve usullü ırlamakler olarak iki kıvrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı kucakine saha uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise alelumum katakulli havaları konum düzenır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da şikeste atmosfer adı verilmektedir.

Türklerde sorunlenen konulara gereğince bile sınıflama yapan yazarlar vardır. Mevzularına gereğince ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Natür ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve bayrakaltı ırlamakleri
Seremoni ırlamakleri
İş ırlamakleri
Mukabillıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Piyes ırlamakleri
Tabiat ve efsanevi ırlamakleri
Zeybek havası ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve kötüklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri