Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 10

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen folk şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, ilgi eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilgili ve Türk’e özgü fehvaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve makul bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle kırlan ve zamanla anonimleşen bir nazım biçimidir. Türküler anne flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki flaşörklere (üçlük veya ikilik de kabil) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise folk dilinde “saz” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yeniden edilen ikilik (ya da elan çok) dizelerdir.

Türkünün makul bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir folk şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en açık özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her sözıbıyla söylenir. şu demek oluyor ki hece nüshası itibarıyla bir sınırlama olmaz.

Türkülerin mefret çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Türküler bu şekilde folkın varlıkı olurlar ve folkın her kesimine seslenme fail sanat adamılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir çalgı türüdür. Türküler çoğu el, bir natür hadiseı ya da bir kahramanlık muhalifsında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, zemin adlarının, hatta konuların birlikte değiştiği görüldüğü ciğerin, nerede doğduklarını saptamak hâlleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere gereğince usulsüz ve usullü ırlamakler olarak dü tefrik yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı ciğerine kayran uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise çoklukla oyun havaları zemin kırmızıır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da şikeste hava adı verilmektedir.

Türklerde medarımaişetlenen konulara gereğince de sınıflama yapan yazarlar vardır. Konularına gereğince ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Natür ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve askeriye ırlamakleri
Seremoni ırlamakleri
İş ırlamakleri
Zıtlıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Entrika ırlamakleri
Huy ve efsanevi ırlamakleri
Zeybek havası ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve kırıcıklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri